Juridisch kader
Een hervorming op twee pijlers
De hervorming berust op twee pijlers: een bedrijfsorganisatie en een beroepsorganisatie.
Bedrijfsorganisatie
De bedrijfsorganisatie is het Vlaams Loodswezen BV: de private onderneming van de loodsen die de loodsdiensten verzorgt op basis van een overeenkomst met de Vlaamse Overheid. Het Vlaams Loodswezen BV treedt op als contractuele dienstverlener van de Vlaamse Overheid en verleent geen rechtstreekse diensten aan de gebruikers. Ten opzichte van de scheepvaart blijft aan Vlaamse zijde uitsluitend de Vlaamse Overheid de loodsdiensten verzorgen.
Beroepsorganisatie
De beroepsorganisatie is de Vlaamse Orde van Loodsen: een publiekrechtelijke instelling met rechtspersoonlijkheid die de toegang tot het beroep regelt, de examineringen en de brevetten beheert, waakt over de goede beroepsuitoefening en het tuchtrechtelijk toezicht uitoefent, onder toezicht van een Vlaamse Loodsencommissaris die de Vlaamse Regering vertegenwoordigt.
De algemene belangen die met het loodswezen verbonden zijn, worden gevrijwaard door contractuele bepalingen, door het toezicht van de Vlaamse Overheid op de goede uitvoering van de overeenkomst en door de nadere regelgeving die de Vlaamse Regering kan invoeren.
De juridische teksten
Het volledige juridische pakket is afgewerkt. Zodra het voorstel van decreet ter behandeling in het Vlaams Parlement wordt voorgelegd, worden alle relevante teksten met hun wijzigingen op deze pagina gepubliceerd.
Decreten en wetten
-
Voorstel van decreet tot wijziging van het Loodsdecreet (beschikbaar na indiening in het Vlaams Parlement)
-
Geconsolideerde versie van de relevante decreten en de Loodswet (beschikbaar na indiening)
Uitvoeringsbesluiten
-
Voorontwerp van besluit van de Vlaamse Regering met de geschiktheidseisen en beroepskwalificaties voor de private loodsen (beschikbaar na indiening)
-
Bijhorende nota's en technische wijzigingsbesluiten (beschikbaar na indiening)
Vlaams-Nederlandse regelgeving
-
Voorontwerpen van gezamenlijke besluiten en PC-besluiten in het kader van het Scheldereglement (beschikbaar na indiening)
-
Geconsolideerde versie van de Vlaams-Nederlandse regelgeving (beschikbaar na indiening)
Juridische vragen, helder beantwoord
Waarom één private loodsdienst en geen vrije markt?
Het gewijzigde Loodsdecreet laat één, en slechts één, Vlaamse private loodsdienst toe, naast de publieke DAB Loodswezen. Beide diensten concurreren niet met elkaar, maar werken samen. Dit model sluit aan bij de wereldwijd gangbare praktijk: concurrentie tussen gelijktijdig actieve loodsdiensten komt vrijwel nergens ter wereld voor, en Europese rechtspraak heeft monopolies voor technisch-nautische diensten zoals het loodsen als rechtsgeldig aanvaard. De scheepvaartveiligheid en de complexiteit van de grensoverschrijdende dienstverlening in een van de drukste vaargebieden ter wereld rechtvaardigen deze beperking.
Is dit verenigbaar met het Europees recht?
Ja. Bij de voorbereiding van het voorstel van decreet is bijzondere aandacht besteed aan de verenigbaarheid met het Unierecht. Beperkingen op het vrij verkeer kunnen gerechtvaardigd worden door dwingende redenen van algemeen belang, zoals de scheepvaartveiligheid, op voorwaarde dat ze niet-discriminatoir, geschikt en proportioneel zijn. De Europese regelgever heeft de loodsdiensten bovendien uitdrukkelijk buiten het markttoegangshoofdstuk van de EU-Zeehavenverordening gehouden. Het voorstel van decreet stelt daarenboven een sector die tot vandaag een absoluut overheidsmonopolie is, net open voor privaat initiatief.
Wat met het verdragsrechtelijke statuut van de Schelde?
Het Scheidingsverdrag van 1839 geeft België, vandaag Vlaanderen, het recht om een eigen loodsdienst te organiseren op de Westerschelde, en erkent de autonomie van de verdragspartijen om hun loodsdiensten naar eigen inzicht te organiseren. Ook het Herziene Scheldereglement van 1995 vormt geen hinderpaal: de Vlaamse Overheid blijft optreden als Vlaamse loodsdienst, waarbij een deel van de loodsprestaties wordt uitbesteed aan de private loodsdienst. Nederland wordt op gepaste wijze over de hervorming geïnformeerd.
Zijn de private loodsen geen schijnzelfstandigen?
Nee. De loodsen, en alleen zij, dragen het volledige exploitatierisico van het Vlaams Loodswezen BV. Elke loods is aandeelhouder, het management en de raad van bestuur bestaan uit loodsen, en elke loods beslist soeverein in de uitoefening van zijn loodstaken, zonder hiërarchische overste. De relatie tussen de loods en het Vlaams Loodswezen BV wordt louter contractueel geregeld in een individuele overeenkomst.
Kunnen rederijen eigen loodsen inzetten?
Nee. Rederijloodsen zijn uitgesloten. Het Vlaams Loodswezen BV is verplicht een niet-discriminatoire dienstverlening aan te bieden aan alle schepen in zijn serie, toegewezen via het LIS-algoritme.
Welke rechtszekerheid biedt het contract met de overheid?
Het dienstencontract loopt over 25 jaar. Het VLW-tarief wordt jaarlijks herberekend op basis van de werkelijke kosten en is gekoppeld aan de index van de consumptieprijzen. De vergoedingen voor de loodsen kunnen gedurende de volledige looptijd nooit dalen. Blijft de overheid in gebreke bij de betaling, dan gelden de wettelijke beschermingsmechanismen uit de regelgeving overheidsopdrachten.
Is Vlaanderen wel bevoegd voor deze hervorming?
Ja. De bijzondere wet van 8 augustus 1980 verklaart de gewesten uitdrukkelijk bevoegd voor de loodsdiensten van en naar de havens. Het Grondwettelijk Hof (toen Arbitragehof) besliste al in 1997 dat de gehele aangelegenheid van de loodsdiensten, zowel organiek als functioneel, aan de gewesten is overgedragen.
Heeft u vragen over het juridisch kader?
Aarzel niet om contact op te nemen via ons contactformulier.